نهج‌البلاغه و نگرشی نو به پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسندگان

1 طلبه سطح دو و سه رشته تخصصی فقه و حقوق مدرسه علمیه عالی نواب، دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد - ایران

2 مدرس گروه حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد - ایران

afh/afh.2026.3211.1031

چکیده

امروزه پیشگیری غیرکیفری از جرائم، به علت ناکارآمدی نظام عدالت کیفری، جایگاه ارزشمندی در سیاست جنایی یافته است. پیشگیری از جرم به وسیله طراحی محیطی بر پایه تأثیر محیط بر رفتار بنا گشته و بنا بر آن می توان با تغییراتی در محیط از میزان وقوع جرائم کاست. پژوهش حاضر باتوجه به آثار نظریه پردازانی همچون الیزابت وود، اسکلامو آنجل، سی. ری. جفری، اسکار نیومن و...، به منظور ارائه نگرشی جدید و بیان راهکارهایی نوین، به بررسی آموزه های نهج البلاغه پرداخته است. پژوهش ها نشان می دهد که مدتها پیش از ظهور جرمشناسی علمی، تحلیل همه جانبه علل بروز رفتارهای مجرمانه مورد توجه بوده و مجموعه ای از عوامل تأثیرگذار در شکل گیری جرم شناسایی و مؤثرترین راهکارهای ریشه یابی این رفتارها ارائه گردیده است؛ از این رو ارائه روشمند راهکارهای پیشگیرانه اسلامی، امری ضروری است. هدف مقاله بررسی راهکارهای پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی در نهج البلاغه، به منظور بیان ضرورت اجرایی نمودن آنهاست. پژهش حاضر از نظر هدف کاربردی است و با شیوه توصیفی تحلیلی به مطالعه موضوع پرداخته است و داده ها و اطلاعات پژوهش به روش کتابخانه ای و اسنادی جهت تدوین راهبردهای منفعل سازی عوامل جرمزا و تبیین روشمند آموزه های نهج البلاغه گردآوری شده اند. پس از طرح مبانی نظری و معرفی اجمالی نظریات مرسوم طراحی محیطی جرم ستیز ، راهبردهای علمی و عملی نهج البلاغه ارائه شده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد که وقوع جرم تحت تأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد؛ اما به هیچ روی بزهکار مختار در بند سرنوشت محتوم خویش نمی باشد و تحقق عدالت، قانون مداری، حفظ کرامت انسان و اصلاح فرهنگ عمومی از مهمترین راهبردهای مقابله با جرم می باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. • نهج‌البلاغه.

    1. آمدی، عبدالواحد بن محمد، (1373)، غرر الحکم و درر الکلم، چاپ پنجم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

    2. ابن خلدون، عبدالرحمن محمد، (1352)، مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، چاپ سوم، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.

    3. امین آقایی، مهرناز، (1388)، «نقش همکاری خانواده و پلیس در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی»، فصلنامه نظام اجتماعی، شماره 2، صص. 57 ـ 76.

    4. ایرانمنش، نسیم، (1384)، «استفاده از اصول جلوگیری از جرائم از طریق طراحی محیطی و بررسی اجمالی آن در ایران»، مجله مسکن و انقلاب، شماره 110، صص. 16 ـ 24.

    5. تقی‌پور، علیرضا، (1393)، «پیشگیری غیرکیفری از جرم در نهج‌البلاغه»، نشریه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، شماره 5، صص. 124 ـ 140.

    6. حرعاملی، محمد بن حسن، (1370)، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل‌البیت(علیهم‌السلام) لإحیاء التراث.

    7. حکیمی، محمدرضا و همکاران، (1380)، الحیات، ترجمه احمد آرام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

    8. دلشاد تهرانی، مصطفی، (1379)، اصول تربیت در نهج‌البلاغه، تهران: انتشارات دریا.

    9. دلشاد تهرانی، مصطفی، (1387)، تفسیر موضوعی نهج‌البلاغه، قم: نشر معارف.

    10. دهخدا، علی‌اکبر، (1377)، لغت‌نامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

    11. سعیدی، علی، (1370)، اصول اعتقادات، قم: انتشارات الهادی.

    12. شیردل، ملیحه، (1385)، «عوامل گرایش زنان و مردان متأهل به روابط نامشروع جنسی»، فصلنامه رفاه اجتماعی، شماره 22، صص. 133 ـ 148.

    13. علوی‌تبار، محمد، (1381)، سیاست و حکومت در اندیشه امام علی(ع)، تهران: نشر آشیان.

    14. فکوهی، ناصر، (1387)، انسان‌شناسی شهری، تهران: نشر نی.

    15. فیض‌آبادی، الهام، (1401)، «پیشگیری از جرم در نهج‌البلاغه»، فصلنامه رهیافت‌های نوین در مطالعات اسلامی، شماره 12، صص. 201 ـ 221.

    16. کارخانه، جواد؛ موسویوند، جواد، (1395)، «بررسی رویکرد کنترل اجتماعی از دیدگاه امام علی(ع)»، مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، شماره 4/1، صص. 74 ـ 86.

    17. کلانتری، محسن، (1380)، بررسی جرم و جنایت در مناطق شهر تهران (پایان‌نامه دکتری)، تهران: دانشگاه تهران.

    18. محمدنسل، غلامرضا، (1393)، کلیات پیشگیری از جرم، تهران: نشر میزان.

    19. محمدی، مهری، (1375)، بررسی تربیت اجتماعی از دیدگاه نهج‌البلاغه (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

    20. مصباح یزدی، محمدتقی، (1375)، آموزش عقاید، تهران: چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.

    21. مظلومان، رضا، (1356)، جرم‌شناسی (کلیات)، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

    22. معدنی، سعید، (1381)، خانواده و اعتیاد (مجموعه مقالات همایش آسیب‌های اجتماعی در ایران)، تهران: دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.

    23. معظمی، شهلا، (1390)، بزهکاری کودکان و نوجوانان، چاپ پنجم، تهران: انتشارات دادگستر.

    24. معین، محمد، (1370)، فرهنگ فارسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.

    25. نجفی ابرندآبادی، محمدعلی، (1370)، «پیشگیری از بزهکاری و پلیس محلی»، مجله تحقیقات حقوقی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، شماره 25 ـ 26، صص. 129 ـ 140.

    26. نقوی‌زاده، محمد، (1381)، «تأثیر معماری و شهرسازی بر ارزش‌های فرهنگی»، نشریه هنرهای زیبای دانشگاه تهران، شماره 11، صص. 62 ـ 74.

    27. نوری، فاطمه، (1399)، «بازتاب موزه‌های نهج‌البلاغه در جرم‌شناسی علت‌شناختی»، نشریه کتاب قیم، شماره 23، صص. 221 ـ 240.

    28. نیازپور، امیرحسین، (1383)، «حقوق پیشگیری از بزهکاری در ایران»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 48 ـ 49، صص. 169 ـ 226.

    29. ولیدی، حسین، (1372)، جرم و مبانی جرم‌شناسی، قم: نشر معارف.

    30. یعقوبی، احمد بن اسحاق، (1366)، تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر.