شرط مالیت در صحت عقد بیع از منظر فقه و حقوق (از شیخ مفید تا شیخ انصاری)

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسنده

خراسان رضوی، مشهد، ابتدای خیابان آیت الله شیرازی، شیرازی1، مدرسه علمیه عالی نواب

afh/afh.2025.3054.1001

چکیده

این پژوهش، با هدف تعیین اثر وضعی فقدان مالیت بر صحت عقد بیع، به بررسی آرای فقیهان امامیه از شیخ مفید تا شیخ انصاری در خصوص شرط مالیت در عوضین می‌پردازد. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و با مراجعه به نزدیک به هفتاد منبع فقهی، مبانی و مستندات فقهی شرط مالیت مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دیدگاه غالب در فقه امامیه، اشتراط مالیت در عوضین است و فقدان آن، موجب عدم تحقق غرض عقلایی از معامله و در نتیجه، بطلان عقد می‌گردد. استدلال‌های قائلین به عدم اشتراط مالیت، مانند تمسک به اصل برائت و اطلاقات ادله، مورد نقد و بررسی قرار گرفته و اثبات می‌شود که این استدلال‌ها در مقابل ادله‌ی قوی‌تر قائلین به اشتراط، ناکافی هستند. سیره عقلا به عنوان مهم‌ترین دلیل اشتراط مالیت و ملاک تشخیص آن، مورد تاکید قرار گرفته و با استناد به آیه «لاتأکلوا اموالکم بالباطل» (نساء/29)، بر لزوم مشروعیت منفعت در مال و نقش آن در تضمین صحت معاملات و جلوگیری از اکل مال به باطل تاکید می‌شود. این پژوهش، ضمن ارائه تحلیل جامعی از مباحث فقهی، به تبیین جایگاه و اهمیت شرط مالیت در نظام حقوقی اسلام می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات